انجام پایان نامه دامپزشکی

فصل پنجم

بحث و نتیجه گیری :

گیاهان دارویی به دلایل مختلف ازجمله سهولت دسترسی، عوارض جانبی کمتر و قیمت مناسب همیشه به عنوان جایگزین شایسته برای داروهای شیمیایی مورد توجه می‌باشند. علی رغم اینکه گیاهان دارویی از قدمت و اعتبار خاصی برخورداربوده و به عنوان منبع پر ارزش در تاریخچه علوم دارویی محسوب می‌شوند، متاسفانه، به جای استفاده صحیح علمی‌و مناسب از اندوخته های فوق در جهان به ویژه در کشور ما تنها به برداشت و مصارف عمومی‌از آن ها اکتفا شده است. هم‌اکنون این گیاهان در درمان بسیای از بیماری ها استفاده می‌شود در زمینه‌ی تولید مثل نیز داروهای گیاهی با عوارض جانبی محدود جایگاه خاصی دارند. 40-50 درصد مشکلات ناباروری مربوط به جنس نر است . عفونت در بیضه ، بدشکلی های اسپرم و مشکلات ایمنی از جمله بیماری های رایج در جنس نرمی‌باشد. به علت اینکه درمان هورمونی در برطرف کردن این مشکلات در قرن اخیر  موثر نبوده ، استفاده از درمان غیر هورمونی از جمله گیاهان دارویی مثل خارخاسک رایج شده است (35، 76).

خارخاسک گیاهی دارویی است که در طول سالیان‌یکی از استفاده های این گیاه تقویت قوه‌ی جنسی می‌باشد، به طوری که گزارشات علمی‌پیشین و مطالعه حاضر نیز مؤید این مطلب می‌باشند(11، 16، 32).

افزایش قابل توجه خصوصیات اسپرم درگروه کنترل خارخاسک در روزهای 14، 28 و 42 روز بعد از شروع درمان شاهد این مطلب است(نمودارهای 2-4، 3-4 و 4-4).

آنچه در این مطالعه حائز اهمیت بیشتری است مشاهده‌ی اثر محافظتی عصاره این گیاه در برابر اثرات مضر حرارت براسپرم های ناحیه دم اپیدیدیم می‌باشد که در این مطالعه اثر مذکور خصوصاً از روز 28 پس از حرارت دادن بیضه خود را نشان می‌دهد.

در زمینه‌ی تأثیرات مخرب حرارت بر روی اسپرماتوژنز و باروی جنس نر تحقیقات فراوان صورت گرفته که تحقیق حاضر نیز نتایج حاصل از آنها را مورد تأکید قرار می‌دهد؛ به طوریکه کاهش شدیدی در خصوصیات اسپرمی‌در گروه کنترل حرارت در روزهای 14، 28 و 42  بعداز حرارت نسبت به گروه کنترل معمولی مشاهده می‌شود(نمودارهای 2-4، 3-4 و 4-4).

حرارت موضعی بیضه دان باعث آسیب به سلول های حساس از جمله سلول های زاینده، اسپرماتوسیت‌ها و اسپرماتیدها شده و در نتیجه باعث ایجاد اختلال در روند اسپرم‌زایی می‌گردد(40).

گزارش شده که تمایز سلول های اسپرماتوگونی در بیضه موش های کریپتورکید شده متوقف می‌شود(66).

حرارت از طریق مکانیسم هایی از قبیل صدمه به DNA و‌یکپارچگی آن، آپوپتوز و احتمالاً واکنش‌های  شوک حرارتی در روند اسپرم زایی اختلال ایجاد می‌کند. گزانتین و گزانتین اکسیداز می‌توانند باعث ایجاد آپوپتوز در سلول ها شوند. در ضمن استرس حرارتی بر روی سلول های لایدیگ اثر گذاشته و این سلول ها رسپتورهای HCG را از دست می‌دهند. همچنین با تأثیر روی سلول های سرتولی موجب اختلال در اسپرم زایی می‌شود و از این نظر باعث کاهش تولید مایعات و ترشح پروتئین باند شونده با آندروژن می‌شود، بنابراین فرضیه این است که موجب کاهش آندروژن ها شود. بنابراین فاکتورهای مربوط به باروری اسپرم از جمله تعداد کل اسپرم ها، زندمانی و حرکت آن‌ها و نیز وزن بیضه  و اپیدیدیم را تحت تأثیر قرار می‌دهد(24، 40،54، 66، 68).

درنقطه‌ی مقابل حرارت عصاره خارخاسک می‌تواند موجب افزایش فاکتورهای فوق گردد؛ آندرسون و همکاران (2010) اثبات کردندکه عصاره این گیاه می‌تواند باعث افزایش اسپرماتیدها و میزان اسپرم زایی در رت شود(16).

سوبارو[1] و همکاران (1973 ) دریافتند که این عصاره موجب افزایش تعداد اسپرم و وزن بیضه ها می‌شود(70).

گزارشات متعدد دیگری نیز درباره استفاده از ترکیبات این دارو در درمان الیگواسپرمی‌وجود دارد که تا 50 درصد الیگواسپرمی‌را بهبود می‌بخشد و روی غلظت اسپرم و حرکت آن اثر داشته است(70، 71).

موخرجی[2] (2003) گزارش نمود که استفاده از این دارو در موارد آزواسپرمی‌ مفید می‌باشد(51).

درواقع استرس حرارتی موجب تخریب والتهاب وافزایش روند آپوپتوز سلولی در بیضه شده و احتمالاً باعث کاهش تولید تستوسترون توسط بافت بیضه وکاهش گیرنده های HCG سلول های لایدیگ می‌شود. در این حال تجویز عصاره خارخاسک از طریق افزایش  میزان LH موجب افزایش آزاد‌سازی هورمون تستوسترون و بنابراین افزایش تولید اسپرم می‌شود. همچنین این عصاره میزان تبدیل آندرستندیون به تستوسترون را نیز بالا می‌برد و پیش سازهای آندروژن ‍‌ها ازجمله دی‌هیدرواپی‌اندرسترون افزایش می‌یابد؛ این دو اثر به واسطه‌ی وجود پروتودیوسین در ترکیب خارخاسک است(29، 30، 31، 32 ).

تستوسترون دراثر تجویز خارخاسک افزایش می‌یابد که این هورمون علاوه بر اثرات افزاینده مستقیمی‌ که بر روند اسپرماتوژنز دارد در تکامل، نگهداری و رشد ارگان های جنسی همانند رشد بقیه اندام ها نقش دارد و از این جهت می‌تواند در نقطه‌ی مقابل اثرات مخرب حرارت بر روی بافت بیضه عمل کند(31).

از سایر اثرات مفید تجویز خارخاسک که می‌تواند افزایش سرعت بازسازی و ترمیم بافت بیضه حرارت دیده را توجیه کند می‌توان از خاصیت آنتی اکسیدانی، ضدالتهابی، ضدمیکروبی و اثر کاهش آسیب به سطح سلول های اندوتیلوم وپاره شدن آن‌ها و اثر محافظتی ساپونین های موجود در این گیاه  در ترمیم مثلاً در موارد زخم‌ها نام برد که با مکانیسم های نا مشخص می‌تواند سرعت ترمیم بیضه پس از حرارت و بنابراین بازگشت کارایی تولید مثلی را افزایش دهد. همچنین عصاره این گیاه دارای مواد معدنی از قبیل سدیم، پتاسیم، کلسیم، سولفور، فسفر و نیتروژن وکلر می‌باشد که می‌توان فرض کرد که این مواد در روند التیام بافت بیضه نقش داشته باشند(1، 8، 11، 26، 63).

نتایج حاصل از تحقیقات گذشته نشان می‌دهد بعد از استرس گرمایی بیشترین میزان subfertility در روزهای 28-18 رخ می‌دهد. نتایج مطالعه حاضر نیز حاکی از این است که در روز 28 پس از حرارت درگروه کنترل حرارت فاکتورهایی چون تعداد اسپرم ها، زنده مانی و حرکت آن‌ها و درصد وزن دم اپی‌دیدیم کمتر از گروه کنترل حرارت 14 و 42 روزه می‌باشد؛ این درحالی است که تجویز عصاره خارخاسک خصوصاً دوز 10 میلی گرم  به ازای هرکیلو گرم وزن بدن، پس ازگذشت 28 روز ازحرارت موجب بهبود فاکتورهای مذکور می‌شود. در ضمن پس از گذشت 42 روز از شروع درمان، خصوصاً در دوز های 50 و 100 میلی گرم به ازای هر کیلو‌گرم وزن بدن فاکتور های مذکور نسبت به گروه کنترل حرارت افزایش معنا داری را نشان می‌دهند. با اینکه در مطالعات گذشته مدت زمان بازگشت تدریجی روند اسپرماتوژنز پس ازحرارت به وضعیت نرمال بیش از‌یک دوره‌ی به فاصله‌ی ‌یک تا دو سیکل اسپرماتوژنز ذکر شده است، نتایج این مطالعه حاکی از آن است که درمان با عصاره خارخاسک می‌تواند حتی در زمانی کمتر از یک دوره‌ی اسپرماتوژنز در موش نر(35 روز) فاکتورهای فوق را افزایش داده و باروری را به حالت طبیعی نزدیک‌تر سازد. همان‌طور که گفته شد دلایل این افزایش را می‌توان به وجود ترکیبات آندروژنیک و خواص ضد‌التهابی و آنتی‌اکسیدانی مذکور مربوط دانست(24، 54).

لازم به ذکر است که استروئیدهای جنسی بر روی رشد نیز مؤثرند؛ گزارش شده که در انسان به دنبال کاهش فعالیت تخمدان ها ودر  نتیجه نزول میزان هوررمون های استروئیدی جنسی بعداز‌یائسگی بافت هایی ازقبیل رحم و واژن به شدت متحمل آتروفی می‌شوند.  درجنس نر نیز تأثیر هورمون تستوسترون در رشد اندام های تناسلی به خوبی مشخص است. درمطالعه حاضر نیز از روز 14 بعد از حرارت با وجود کاهش وزن کلی بدن و وزن دم ایپدیدیم و بیضه و تجویز عصاره گیاه مذکور به میزان kg/mg 10 این فاکتورهای  وزنی را نیز به صورت روزانه بهبود می‎‌دهد(16).
نتیجه گیری :

در تحقیق حاضر نخست مشخص شد که حرارت اثرات کاملاً مشخصی بر روی بافت بیضه و کیفیّت و کمیّت منی تولید شده و در کاهش خصوصیات اسپرمی‌و باروری در جنس نر دارد. مسلماً تغییرات ایجاد شده ناشی از حرارت برقسمت های مختلف بیضه و سیستم تناسلی بر باروری و سلامت موجود تأثیر گذار خواهد بود. در ثانی تجویز عصاره گیاهی خارخاسک می‌تواند اثر درمانی و ترمیمی بر روی قسمت های آسیب دیده توسط حرارت داشته باشد، به طوری که افزایش فاکتورهای مربوط به باروری اسپرم از قبیل حرکت، تعداد و زنده مانی اسپرم ها با تجویز این دارو به خصوص بعد از گذشت 28 روز از شروع درمان به ویژه با دوز kg/mg 10 و بعد از گذشت 42 روز به خصوص با دوزهای 50 و kg/mg 100 مشاهده می‌شود. :